पुणे: आर्मी इन्स्टिट्यूट ऑफ कार्डिओथोरॅसिक सायन्सेस (एआयसीटीएस) च्या डॉक्टरांच्या चमूने कोरोनरी स्टेंट संसर्ग नावाच्या अपवादात्मकपणे असामान्य आणि जीवघेण्या स्थितीने ग्रस्त असलेल्या चार रुग्णांवर यशस्वी उपचार केले ज्यातील 50 पेक्षा कमी प्रकरणे जागतिक स्तरावर नोंदवली गेली आहेत.या स्थितीला वैद्यकीयदृष्ट्या पोस्ट-पर्क्यूटेनियस कोरोनरी इंटरव्हेंशन, कोरोनरी आर्टरी एन्युरिझम किंवा कोरोनरी स्टेंट इन्फेक्शन असे म्हणतात. हे उच्च मृत्युदराशी संबंधित आहे आणि ते दुर्मिळ आहे कारण ते फारसे समजत नाही. प्रगत व्यवस्थापनासाठी एआयसीटीएसकडे पाठवण्यापूर्वी चार रुग्णांवर सुरुवातीला वेगवेगळ्या नागरी आणि खाजगी रुग्णालयांमध्ये अँजिओप्लास्टी प्रक्रिया पार पडली होती.प्रत्येक केसने अद्वितीय शस्त्रक्रिया आव्हाने सादर केली ज्यासाठी डिसेंबर 2024 ते जानेवारी दरम्यान सूक्ष्म नियोजन आणि अंमलबजावणीची आवश्यकता होती, डॉक्टरांनी सांगितले. AICTS मधील एका वरिष्ठ कार्डिओथोरॅसिक सर्जनने TOI ला सांगितले: “” ही गुंतागुंत अत्यंत दुर्मिळ आणि संभाव्य घातक आहे. जागतिक स्तरावर, पुरावे वेगळ्या केस रिपोर्ट्स आणि छोट्या मालिकांपुरते मर्यादित आहेत. अगदी एक केस व्यवस्थापित करणे ही मागणी आहे, चार यशस्वीरित्या उपचार करणे महत्त्वपूर्ण होते. ते सर्व बरे झाले आहेत.”सर्जिकल पध्दतीमध्ये संक्रमित कोरोनरी स्टेंट एन्युरिझम काढणे किंवा वगळणे, त्यानंतर रक्त प्रवाह पुनर्संचयित करण्यासाठी प्रभावित भागाच्या पलीकडे कोरोनरी आर्टरी बायपास ग्राफ्टिंगचा समावेश होतो. जटिलतेनुसार प्रक्रिया साडेतीन ते पाच तास चालली.वैद्यकीय साहित्यानुसार, कोरोनरी स्टेंट संसर्गामुळे मृत्यू दर 40% पर्यंत असतो, विशेषतः जेव्हा निदान किंवा हस्तक्षेपास विलंब होतो. स्थितीची दुर्मिळता अनेकदा कमी ओळखण्यास कारणीभूत ठरते, अचानक हृदयविकाराच्या मृत्यूसह गंभीर गुंतागुंत होण्याचा धोका वाढतो.बीजे वैद्यकीय महाविद्यालयातील हृदय शस्त्रक्रिया विभागाचे माजी प्रमुख अविनाश इनामदार यांनी TOI ला सांगितले: “अशी प्रकरणे दुर्मिळ आहेत. त्यावर उपचार केले जाऊ शकतात ही वस्तुस्थिती एक मोठी सकारात्मक आहे. यापूर्वी असे एक-दोन रुग्ण सल्ला घेण्यासाठी आमच्याकडे आले होते. तथापि, AICTS च्या यशामुळे मानक कार्यपद्धती प्रदान करण्यात मदत होऊ शकते, जी खाजगी रुग्णालयांसाठी देखील उपयुक्त ठरेल. भारतातील हृदयरोग तज्ञांसाठी हे वरदान आहे.”“लवकर निदान गंभीर आहे. स्टेंट ठेवल्याच्या काही दिवसात संसर्ग होऊ शकतो. आमच्या चार रुग्णांमध्ये एक दिवसापासून ते सुमारे दोन आठवड्यांपर्यंत संसर्ग होऊ शकतो,” असे उपचाराशी निगडित आणखी एका डॉक्टरने सांगितले.याआधी सर्व रुग्णांना ड्रग-इल्युटिंग स्टेंट मिळाले होते. तज्ज्ञांनी सांगितले की, वाहिन्यांच्या अस्तरांना उशीर झाल्यामुळे संसर्ग होण्याचा धोका जास्त असतो. हे स्टेंटचे काही भाग उघडी ठेवू शकते, जिवाणू वसाहतीसाठी संभाव्य जागा तयार करू शकते.निर्जंतुकीकरण प्रोटोकॉलचे उल्लंघन, वारंवार रक्तवहिन्यासंबंधी प्रवेश, दीर्घकाळापर्यंत कॅथेटर वापरणे किंवा शरीरात इतरत्र अस्तित्वात असलेले संक्रमण यासह अनेक जोखीम घटकांना डॉक्टरांनी अशा संक्रमणांचे श्रेय दिले आहे. संशयित सर्वात सामान्य रोगजनक म्हणजे स्टॅफिलोकोकस ऑरियस आणि स्यूडोमोनास प्रजाती.AICTS मधील उपचार प्रोटोकॉल आक्रमक वैद्यकीय आणि शस्त्रक्रिया हस्तक्षेपासह प्रारंभिक इमेजिंग एकत्र करते. कोरोनरी अँजिओग्राफीचा वापर प्रथम-लाइन निदान साधन म्हणून केला जातो, त्यानंतर सर्जिकल मॅपिंगसाठी सीटी कोरोनरी अँजिओग्राफी आणि संक्रमण साइट्स शोधण्यासाठी पीईटी-सीटी स्कॅनद्वारे वापरले जाते. रुग्णांवर लक्ष्यित प्रतिजैविकांच्या चार आठवड्यांच्या कोर्ससह उपचार केले जातात. तथापि, एन्युरिझम तयार होणे किंवा सतत संसर्ग होणे यासारख्या गुंतागुंत असलेल्या प्रकरणांमध्ये, शस्त्रक्रिया अपरिहार्य होते.डॉक्टरांच्या टीमच्या एका सदस्याने सांगितले, “सर्जिकल व्यवस्थापनामध्ये संक्रमित सामग्री पूर्णपणे काढून टाकणे, आसपासच्या ऊतींचे विघटन करणे आणि बायपास ग्राफ्टिंगद्वारे रीव्हॅस्क्युलरायझेशन यांचा समावेश होतो. उच्च-जोखीम असलेल्या शरीरशास्त्रामुळे अचूकता महत्वाची आहे.”
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
