पुणे: चेहऱ्यावरील पांढऱ्या ठिपक्यासाठी घेतलेल्या हर्बल पावडरमध्ये उच्च पातळीचा पारा असल्याचे डॉक्टरांना आढळून आले आहे, ज्यामुळे शहरातील एका नऊ वर्षांच्या मुलीला उच्च रक्तदाब आणि दुर्मिळ मेंदूची समस्या उद्भवू शकते.सह्याद्री मणिपाल हॉस्पिटल, नगर रोड येथील तज्ज्ञांनी निदर्शनास आणून दिले की हे प्रकरण पर्यवेक्षण न केलेले औषध वापरण्याच्या जोखमीवर प्रकाश टाकते. हर्बल पावडर, जी मुलीने जवळजवळ तीन आठवडे सेवन केली होती, नियमित तपासणीत तिची स्थिती स्पष्ट करण्यात अयशस्वी झाल्यानंतर विश्लेषणासाठी प्रयोगशाळेत पाठविण्यात आले.“हर्बल पावडरच्या प्रयोगशाळेच्या विश्लेषणात अत्यंत उच्च पारा सामग्री दिसून आली – 1,100mg प्रति 100g पेक्षा जास्त – जड दूषिततेचे संकेत देते. मुलाच्या लघवीच्या चाचणीत पारा पातळी 300 µg/L पेक्षा जास्त असल्याचे दिसून आले, जे 0.14–4.2 µg/L च्या सामान्य संदर्भ श्रेणीपेक्षा कितीतरी जास्त आहे,” ज्येष्ठ बालरोग तज्ज्ञ डॉ. सागर लाड म्हणाले. “पारा लघवीद्वारे उत्सर्जित केला जातो, ज्यामुळे तो एक्सपोजसाठी एक प्रमुख निदान मार्कर बनतो. AIIMS नवी दिल्ली येथील नॅशनल पॉयझन्स इन्फॉर्मेशन सेंटर (NPIC) ने देखील आमच्या निदानास मार्गदर्शन करण्यास मदत केली, ज्याने प्राथमिक कारण म्हणून पारा विषबाधाची पुष्टी केली.”ते म्हणाले की मुलाला कोमाच्या अवस्थेत रुग्णालयात आणण्यात आले होते, त्यात बदललेली चेतना, सतत दुर्दम्य आकुंचन, तीव्र डोकेदुखी, दृश्य गडबड आणि आळशीपणे प्रतिक्रिया देणारे विद्यार्थी. तिचा रक्तदाब अत्यंत उच्च होता – सुमारे 200 सिस्टॉलिक आणि 120 डायस्टोलिक – प्रौढांमध्येही गंभीर मानला जातो.एमआरआयच्या निष्कर्षांनी पोस्टरियर रिव्हर्सिबल एन्सेफॅलोपॅथी सिंड्रोम (पीआरईएस) पुष्टी केली, ही एक स्थिती आहे ज्यामध्ये मेंदूची सूज सामान्यत: तीव्र उच्च रक्तदाबाशी संबंधित आहे. तथापि, आपत्कालीन व्यवस्थापन आणि अनेक औषधे असूनही, तिचा रक्तदाब सतत उंचावत राहिला, ज्यामुळे मूळ कारणांसाठी व्यापक शोध सुरू झाला.डॉक्टरांनी फिओक्रोमोसाइटोमा सारख्या दुर्मिळ परिस्थितीसह मुत्र, हृदय आणि अंतःस्रावी कारणांचे मूल्यांकन केले आणि मुत्र धमन्या अरुंद होण्याचे मूल्यांकन केले. सर्व चाचण्या सामान्य होत्या, ज्यामुळे निदानाची कोंडी निर्माण झाली.कुटुंबातील तपशीलवार इतिहासात असे दिसून आले की मुलाला तिच्या चेहऱ्यावरील पांढरा ठिपका कमी करण्यासाठी हर्बल पावडर देण्यात आली होती.“हर्बल औषधाचे विश्लेषण केले गेले आणि आम्हाला त्यात पारा लक्षणीय प्रमाणात आढळला. मूल काही आठवड्यांपासून वैद्यकीय पर्यवेक्षणाशिवाय ते घेत होते. अशा प्रकारचे पर्यवेक्षण न केलेले आणि दीर्घकाळापर्यंत हर्बल औषधांचा वापर जीवघेणा ठरू शकतो,” डॉ लाड म्हणाले.पुढील मूल्यमापनाने पारा विषबाधाची पुष्टी केली, ही मुलांमध्ये एक दुर्मिळ स्थिती आहे. डॉक्टरांनी सांगितले की शिसे विषबाधा तुलनेने अधिक सामान्य आहे, पारा विषारीपणा क्वचितच दिसून येतो आणि स्वायत्त बिघडलेले कार्य द्वारे न्यूरोलॉजिकल लक्षणे, सांधे आणि स्नायू दुखणे आणि अपवर्तक उच्च रक्तदाब होऊ शकतो.डॉ. लाड पुढे म्हणाले, “कारण ओळखणे गंभीर ठरले. आम्ही मुलासाठी चेलेशन थेरपी सुरू केली, तीन ते पाच दिवस इंजेक्शनने सुरुवात केली, त्यानंतर दोन आठवडे ओरल चेलेशन, राष्ट्रीय विष विज्ञान केंद्राच्या मार्गदर्शनावर आधारित.”उपचारानंतर, मुलामध्ये लक्षणीय सुधारणा दिसून आली. तिचा रक्तदाब हळूहळू सामान्य झाला आणि सर्व उच्च रक्तदाब प्रतिबंधक औषधे बंद करण्यात आली. लघवीच्या पुनरावृत्ती चाचण्यांमध्ये पारा 10 µg/L पेक्षा कमी झाल्याचे दिसून आले.“तिने संपूर्ण न्यूरोलॉजिकल रिकव्हरी केली आणि डिस्चार्जच्या वेळेपर्यंत – तिच्या बेसलाइनवर परत आली – निरोगी, स्थिर आणि लक्षणे-मुक्त,” असे ज्येष्ठ बालरोगतज्ञ डॉ प्रतीक कटारिया यांनी सांगितले, ज्यांनी डॉ. लाड यांच्यासह मुलावर उपचार केले.
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
