पुणे : महाराष्ट्रात दर तासाला एका मुलाचे लैंगिक शोषण होत असल्याचे राज्यातील 2023 च्या गुन्ह्यांच्या आकडेवारीवरून समोर आले आहे. हे फक्त नोंदवलेले आकडे आहेत. मग फास्ट ट्रॅक कोर्ट आणि फाशीच्या शिक्षेची वकिली करणारे मोर्चे, निदर्शने आणि मंत्री विधाने सुरू करा, ज्याची मागणी लोक संतापाने करतात. दुर्दैवाने, आवाज त्वरीत कमी होतो, लोक विसरतात आणि जे उरले आहे ते वाचलेले आहेत – एक मूक दुःखात सोडले जे संपण्यास नकार देतात, कार्यकर्त्यांनी सांगितले.भोर तालुक्यातील नसरापूर येथे नुकत्याच झालेल्या तीन वर्षाच्या चिमुरडीवर शुक्रवारी झालेल्या बलात्कारानंतर पुन्हा एकदा राज्यभर संतापाची लाट उसळली. प्रोटेक्शन ऑफ चिल्ड्रन फ्रॉम सेक्शुअल ऑफेन्सेस (पोक्सो) कायद्याच्या प्रकरणांमध्ये आणखी एका पीडिताची भर पडली आहे.2023 मध्ये, महाराष्ट्रातील गुन्ह्यांच्या संख्येनुसार, त्या वर्षी पॉक्सो कायद्यांतर्गत एकूण 8,761 (8,519 मुली आणि 242 मुले) वाचलेले होते. बालहक्क कार्यकर्त्या अनुराधा सहस्रबुद्धे, ज्यांनी चाइल्डलाइन – पुण्यातील मुलांसाठी एक हेल्पलाइन अनेक वर्षे चालवली, त्यांनी सांगितले की, जे बंधनकारक आहे त्याप्रमाणे, चाचण्या पुढे सरकतात. प्रत्येक न्यायालयाची तारीख वाचलेल्या व्यक्तीला आणि त्यांच्या कुटुंबाला आघात पुन्हा जगण्यास भाग पाडते. हे त्या जखमा पुन्हा उघडते ज्या काळजी घेणाऱ्यांनी बऱ्या होण्यासाठी परिश्रमपूर्वक मदत केली होती.तिने आणि इतर कार्यकर्त्यांनी सांगितले की बहुतेक प्रकरणे नोंदवली जात नाहीत कारण आरोपी नेहमीच मुलाच्या ओळखीचा असतो. बरेच वाचलेले लोक त्यांना काय झाले हे समजण्यासाठी वारंवार खूप लहान असतात. त्यांनी पुढे येऊन तक्रार केली तरी मुलं व्यक्त होऊ शकत नाहीत. मूल आणि पालकांसोबत अनेक बैठकीनंतर चाचणी सुरू होते तेव्हा खरा आघात होतो.सहस्रबुद्धे म्हणाले, “दस्तऐवजीकरण करताना पोलिस संवेदनाशून्य असतात. तपासात त्रुटी असतात आणि आरोपी, प्रतिवादी, मुलांच्या कुटुंबाला कंटाळण्यासाठी कारवाईचा बडगा उगारण्याचा प्रयत्न करतात. प्रत्येक वेळी सुनावणीच्या वेळी आपल्या मुलाला दुःस्वप्नातून जाण्यापासून वाचवण्यासाठी बरेच जण हार मानतात आणि वकिलाला त्यांची तयारी करावी लागते. वाचलेले हे विधान विसरतात जसे ते मोठे होतात आणि संरक्षणास यंत्रणेत त्रुटी आढळतात.“नसरापूर प्रकरणात, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि इतरांनी जलदगती न्यायालय आणि विशेष सरकारी वकील याबद्दल बोलले आहे, परंतु कार्यकर्त्यांनी सांगितले की अशी कारवाई करणे कठीण आहे – किमान ज्या प्रकरणांना मीडिया समर्थन नाही.बालहक्क कार्यकर्त्या यामिनी अब्दे म्हणाल्या की, तिला अजून एका वर्षात या प्रकरणाचा निकाल लागलेला नाही. “मी नऊ वर्षांपूर्वी घडलेल्या एका खटल्याच्या सुनावणीसाठी उभा आहे. परिस्थिती दयनीय आहे, कारण अशी प्रकरणे कोणत्याही निकालाशिवाय पुढे खेचली जातात. दुर्मिळ प्रकरणात जेथे कनिष्ठ न्यायालयाने दोषी ठरवले, तेथे अजूनही उच्च न्यायालये आणि सर्वोच्च न्यायालयाकडे जाणे आवश्यक आहे. SC मध्ये तारीख येणे अत्यंत कठीण आहे. दरम्यान, मुले विसरायला लागतात. मुली मोठ्या होतात, लग्न करतात आणि नवऱ्याला किंवा त्याच्या कुटुंबाला बहुधा माहीत नसतं की मुलीवर एकदा लैंगिक अत्याचार झाला होता. अशा प्रकरणांमध्ये मुलीचे कुटुंबीय न्यायालयात साक्षीदार म्हणून हजर राहण्यास नकार देतात. फास्ट ट्रॅक कोर्ट ही कायद्याप्रमाणेच कागदावर आहेत. न्याय कुठे आहे?” ती म्हणाली.अब्दे म्हणाले की नसरापूरच्या घटनेला मीडिया कव्हरेज मिळाले आहे त्यामुळे एक परिणाम होऊ शकतो, परंतु बहुतेक प्रकरणे सुरू होण्यापूर्वीच संपतात. “जास्तीत जास्त घटनांमध्ये आरोपी लहान मुलांना ओळखतो. त्यानंतर गुन्हा नोंदवण्यात कुटुंबाचा पहिला अडथळा असतो. ते गुन्हा लपवण्याचा प्रयत्न करतात. जरी कोणी पोलीस ठाण्यात जाण्याचे धाडस केले तरी अधिकारी बहुतेक वेळा असंवेदनशील असतात आणि गुन्हा नोंदवू नये म्हणून सर्वतोपरी प्रयत्न करतात. अशा प्रकरणांवर लक्ष ठेवण्यासाठी प्रत्येक पोलीस ठाण्यात एक अधिकारी असावा अशी विशेष कार्यप्रणाली आहे. तथापि, मला अजूनही लैंगिक शोषणाच्या प्रकरणांसाठी एक विशेष अधिकारी शोधायचा आहे, कारण प्रत्येकजण बँडबस्ट ड्युटी किंवा तत्सम काहीतरी करण्यात व्यस्त आहे.”ती पुढे म्हणाली, “लहान मुलांसोबत होणाऱ्या असंवेदनशील प्रश्नांमुळे तुमची त्वचा रेंगाळते. बहुतेक प्रकरणांमध्ये सरकारी वकील कोर्टात एक शब्दही बोलत नाहीत, तर बचाव पक्षाचे वकील दोषारोपपत्रातील त्रुटी दूर करतात – जे तरीही खराब संरचित आहे. सुनावणी पुढे ढकलत राहते. शेवटी, कुटुंब एकतर हार मानते किंवा आरोपी निर्दोष सुटतो.” अब्दे यांनी अनेक वाचलेल्यांचे आणि त्यांना हाताशी धरणाऱ्या लोकांच्या जिवंत वास्तवाचे भीषण चित्र रेखाटले. न्यायाची प्रतीक्षा न संपणारी असल्याचे त्या म्हणाल्या.
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
