पुणे: मंगळवारी दिवाळी उत्सवाच्या मुख्य दिवशी, आयआयटीएमच्या हवेच्या गुणवत्तेची पूर्व चेतावणी आणि निर्णय समर्थन प्रणालीनुसार, शहरातील हवेची गुणवत्ता संध्याकाळी 7 वाजता AQI 135 सह मध्यम श्रेणीमध्ये राहिली, जी सोमवारच्या AQI 170 पेक्षा थोडी चांगली होती.तथापि, शास्त्रज्ञांनी चेतावणी दिली आहे की बुधवारी सकाळपर्यंत हवेची गुणवत्ता खराब पातळीपर्यंत खराब होण्याची अपेक्षा आहे कारण फटाक्यांचे कण थंड आणि शांत वातावरणात जमा होतात.मंगळवारी संध्याकाळी शहराच्या काही भागात हलका रिमझिम पाऊस आणि ढगाळ आकाश दिसले, तर मुख्य भारतीय हवामान विभाग (IMD) स्थानकांवर लक्षणीय पावसाची नोंद झाली नाही. हवामानशास्त्रज्ञांनी सांगितले की, मंद रिमझिम हवेतील प्रदूषक धुण्यास खूपच कमकुवत होती. सूक्ष्म कण जमिनीवर खेचण्यासाठी आवश्यक ती तीव्रता आणि थेंबाची मात्रा कमी होती. त्याऐवजी, वाढलेल्या आर्द्रतेने लहान कण अधिक जड आणि चिकट बनवून प्रदूषण वाढवले, ज्यामुळे ते एकत्र गुंफले गेले आणि पृष्ठभागाच्या जवळ रेंगाळले.आयआयटीएमच्या एका शास्त्रज्ञाने सांगितले की, “उच्च आर्द्रता प्रदूषकांना जमिनीच्या पातळीजवळ अडकवते, पसरणे प्रतिबंधित करते. सतत पाऊस न पडता थोडासा रिमझिम पाऊस देखील हवा अधिक जड आणि अधिक धूसर वाटू शकतो, विशेषत: जेव्हा फटाक्यांच्या धुराच्या संयोगाने.”दरम्यान, मोठ्या आवाजातील फटाक्यांच्या संपर्कात आल्याने टिनिटस आणि तात्पुरती श्रवणशक्ती कमी होण्याच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्याचे डॉक्टरांनी नोंदवले आहे. डॉ सीमाब शेख, एक ENT सर्जन, TOI ला म्हणाले: “अचानक उच्च-तीव्रतेच्या आवाजाचे स्फोट हे काही तासांपर्यंत दीर्घकाळापर्यंत संपर्कात राहण्यापेक्षा जास्त हानिकारक असतात – किंवा त्याहूनही अधिक हानिकारक असतात. अत्यंत जोरात स्फोटांमुळे ऐकण्याच्या मज्जातंतूला गंभीर नुकसान होऊ शकते.”ते म्हणाले, “गेल्या काही दिवसांत, मी किशोरांना ‘सुटली’ बॉम्बसारख्या मोठ्या आवाजाच्या फटाक्यांच्या संपर्कात आल्यानंतर एका कानात टिनिटस किंवा तात्पुरती श्रवणशक्ती कमी होत असल्याचे पाहिले आहे. या उच्च-तीव्रतेच्या स्फोटांमुळे काही सेकंदातच ऐकण्याचे नुकसान होऊ शकते.”तज्ज्ञांनी सांगितले की, फटाक्याचे स्फोट किंवा ‘बॉम्ब’ फटाक्यांसारखे अचानक मोठ्या आवाजामुळे ध्वनिक आघात होऊ शकतात – आतील कानाच्या दुखापतीचा एक प्रकार जेथे शक्तिशाली ध्वनी लहरी कॉक्लियाच्या आतल्या नाजूक केसांच्या पेशींना नुकसान करतात. या केसांच्या पेशी ध्वनी कंपनांना मेंदूसाठी इलेक्ट्रिकल सिग्नलमध्ये रूपांतरित करण्यासाठी जबाबदार असतात. एकदा नुकसान झाले की ते पुन्हा निर्माण होत नाहीत, ज्यामुळे तात्पुरते किंवा कायमचे ऐकण्याचे नुकसान होते. अगदी मोठ्या आवाजाच्या फटाक्याच्या अगदी जवळच्या संपर्कात आल्याने टिनिटस (कानात वाजणे) किंवा आंशिक बहिरेपणा होऊ शकतो.
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
