पुणे : जून महिना संपल्यानंतर अवघ्या नऊ दिवसांनी मान्सूनच्या अर्ध्या सामान्य पावसाने, महाराष्ट्राने संपूर्ण बदल घडवून आणला आहे — सततच्या जोरदार ते अत्यंत मुसळधार पावसाने महिन्याची तूट पुसून टाकली आहे.भारतीय हवामान विभाग (IMD) च्या 1 जून ते 9 जुलैच्या हंगामी पावसाचा सारांश दर्शवितो की महाराष्ट्रात सरासरी 300.4 मिमीच्या तुलनेत 315.4 मिमी पाऊस पडला आहे, जो 5% जास्त आहे. कोकण, पश्चिम घाट आणि मध्य महाराष्ट्राच्या काही भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर मुसळधार पावसाने झोडपले तेव्हा जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात ही पुनर्प्राप्ती अपवादात्मकरीत्या ओल्या पडली.मध्य महाराष्ट्रात सर्वात तीव्र बदल घडून आला आहे, जे जूनच्या अखेरीस 57% पावसाच्या तुटीवरून 9 जुलैपर्यंत 20% सरप्लसवर गेले आणि 221.9 मिमीच्या तुलनेत 265.3 मिमी पाऊस झाला. कोकण-गोव्यात, ज्याने गेल्या आठवड्यात अतिवृष्टीचे अनेक भाग नोंदवले, त्यात 22% वाढ नोंदवली गेली आहे, सामान्य 1,012 मिमीच्या तुलनेत 1,230.8 मिमी पाऊस झाला आहे.मराठवाडा आणि विदर्भ मात्र अजूनही पिछाडीवर आहेत आणि अजूनही कमतरतांच्या श्रेणीत आहेत. मराठवाड्यात सरासरी 181.6 मिमीच्या तुलनेत 129.4 मिमी पाऊस पडला असून, त्यात 29% तूट आहे. विदर्भात 257.4 मिमीच्या तुलनेत 216.6 मिमीसह 16% कमी झाली आहे.पुणे जिल्हा हा अलीकडील स्पेलचा सर्वात मोठा लाभार्थी म्हणून उदयास आला आहे, ज्यामध्ये सरासरी 275.1 मिमीच्या तुलनेत 544.8 मिमी पावसाची नोंद झाली आहे – 98% अतिरिक्त. पालघर (105%), मुंबई उपनगर (90%), मुंबई शहर (73%), नाशिक (59%), रायगड (55%) आणि ठाणे (42%) येथेही जास्त किंवा मोठ्या प्रमाणात अतिवृष्टीची नोंद झाली आहे.जूनच्या अखेरीस पावसाची कमतरता असलेले अनेक जिल्हे आता सामान्य श्रेणीत परतले आहेत. त्यापैकी अहिल्यानगर (-5%), धुळे (-17%), जळगाव (5%), कोल्हापूर (6%), सांगली (6%), सातारा (4%) आणि अकोला (10%).हिंगोली 52% तूट नोंदवत आहे, त्यानंतर गडचिरोली (46%), बीड (44%), सोलापूर (39%), जालना (36%) आणि नांदेड (34%).राज्याच्या एकूण पावसाच्या आकडेवारीत तीव्र सुधारणा झाली असली तरी, नुकत्याच झालेल्या मुसळधार पावसाचे फायदे असमान आहेत.अकोला जिल्ह्यातील शेतकरी अच्युत पाटील, ज्याने 10% तुटीसह सामान्य पर्जन्यमान श्रेणीत प्रवेश केला आहे, त्यांनी सांगितले की, जिल्हास्तरीय आकडेवारी या प्रदेशातील पावसाचे असमान वितरण दर्शवत नाही. “आम्हाला अजूनही चांगल्या पावसाची गरज आहे. पिकांची उगवण झाली आहे, परंतु जमिनीतील ओलावा नसल्यामुळे टक्केवारी सामान्यपेक्षा खूपच कमी आहे. जर परिस्थिती सुधारली नाही तर उत्पादनात सुमारे 20% घट होऊ शकते. येत्या आठवड्यात पाऊस कसा पडेल यावर आता सर्व काही अवलंबून आहे,” पाटील म्हणाले.“पाऊस अत्यंत विस्कळीत झाला आहे, काही भागात मुसळधार पाऊस पडत आहे तर इतर, फक्त 40-50 किमी दूर, मोठ्या प्रमाणात कोरडे राहिले आहेत,” तो म्हणाला.याउलट, पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यातील शेतकरी सचिन पवार म्हणाले की, नुकत्याच झालेल्या मुसळधार पावसामुळे शेतकऱ्यांना आठवडाभराच्या प्रतीक्षेनंतर अखेर पेरणी सुरू करता आली आहे.पुरेसा पाऊस नसल्याने पेरणीला उशीर झाला. जमिनीत पुरेसा ओलावा नसेल तर पेरणी लवकर किंवा उशिरा होईल अशी संकल्पना नाही. जूनच्या मध्यापर्यंत तापमान खूप जास्त राहिले आणि माती खूप उष्ण होती. नुकत्याच झालेल्या पावसानंतर पेरणीसाठी परिस्थिती योग्य बनली,” पवार म्हणाले.ते पुढे म्हणाले की, गेल्या काही दिवसांतील पावसामुळे जमिनीतील ओलावा सुधारला आहे आणि तापमान कमी झाले आहे, ज्यामुळे शेतातील कामकाज सुरू होऊ शकले आहे. “आमच्याकडे आता पुरेसा पाऊस झाला आहे. पेरणीला सुरुवात झाली आहे. एक-दोन कोरडे दिवस राहिले तर पेरणी पूर्ण करू शकतो,” पवार म्हणाले.
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
