कोल्हापूर: मुंबई उच्च न्यायालयाच्या कोल्हापूर खंडपीठाने गुरुवारी जिल्हाधिकारी आणि वनविभागाला सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पात (एसटीआर) जंगली हल्ल्यासाठी प्रवण असलेल्या “धोकादायक” शाळा सात दिवसांत शोधून काढा आणि विद्यार्थ्यांसाठी सकाळी 6 ते 6 पर्यंत सुरक्षित शाळा वाहतूक तैनात करा, असे निर्देश दिले आहेत.कोल्हापूर जिल्ह्यातील शित्तूर-वारूण प्राथमिक आरोग्य केंद्रात अत्याधुनिक लाइफ सपोर्ट रुग्णवाहिका कायमस्वरूपी ठेवण्याचे निर्देशही न्यायालयाने दिले आहेत.STR उत्तरेकडील कोयना वन्यजीव अभयारण्य, दक्षिणेकडील चांदोली राष्ट्रीय उद्यान आणि राधानगरी वन्यजीव अभयारण्यापर्यंत पसरलेल्या एकूण 1,166 चौरस किमी क्षेत्रामध्ये पसरलेला आहे.न्यायमूर्ती माधव जे जमादार आणि न्यायमूर्ती प्रवीण एस पाटील यांच्या खंडपीठासमोर चांदोली राष्ट्रीय उद्यानासह सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पातील मानव-वन्यजीव इंटरफेसचे व्यवस्थापन करण्यात राज्य प्राधिकरणांचे “पद्धतशीर अपयश” अधोरेखित करणारे कार्यकर्ते हरीश बी कांबळे यांनी दाखल केलेल्या जनहित याचिकांवर सुनावणी सुरू होती.याचिकाकर्त्याने म्हटले आहे की विशाल STR परिसरात पाच वाघ, 50 बिबट्या आणि 100 हून अधिक भारतीय गौर, इतर वन्य प्राणी आहेत. 2014 पासून, 30 वन्य हल्ल्यांची नोंद झाली आहे, ज्यामुळे दोन शाळकरी मुलांसह पाच मानवी मृत्यू झाले आहेत, याचिकाकर्त्याने नमूद केले आणि जोडले, 2025 मध्येच पाच हल्ले झाले आहेत.परिणामी, 1,000 एकर पेक्षा जास्त सुपीक शेतजमीन भीतीमुळे पडीक आहे आणि दररोज 500 हून अधिक शालेय विद्यार्थ्यांना जीवघेण्या धोक्याचा सामना करावा लागतो, याचिकाकर्त्याने सौर कुंपण बसवणे आणि वैद्यकीय आपत्कालीन सेवा तैनात करणे यासारख्या पावले उचलण्याची मागणी केली.याचिकाकर्त्याने अंतरिम दिलासा देण्याबाबत केलेल्या प्रथमदर्शनी प्रकरणावर खंडपीठाने समाधानी असल्याचे सांगितले. “वास्तविक स्थिती लक्षात घेता आणि नागरिक आणि शाळेत जाणाऱ्या मुलांचे रक्षण करण्यासाठी, या प्रकरणामध्ये न्यायालयाचा तत्काळ हस्तक्षेप आवश्यक आहे,” असे खंडपीठाने म्हटले आहे.याचिकाकर्ते कांबळे म्हणाले, “एसटीआर आणि चांदोली उद्यानाचे कार्यक्षेत्र कोल्हापूर, सांगली, सातारा आणि रत्नागिरी जिल्ह्यात आहे. मुख्यतः सांगली आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांमध्ये एसटीआरच्या कोअर झोनच्या परिसरात चार शैक्षणिक संस्था आहेत. या शाळांमध्ये 500 हून अधिक विद्यार्थी आहेत जे कोर झोनमध्ये राहतात ज्यांना वन्यजीवांच्या हल्ल्याचा धोका असतो आणि त्यापैकी काहींना शाळांमध्ये जाण्यासाठी बसमध्ये चढण्यासाठी योग्य रस्त्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी चार ते पाच किलोमीटर चालावे लागते.“शालेय विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षित वाहतुकीच्या गरजेच्या समर्थनार्थ याचिकाकर्त्याने सांगली जिल्ह्यातील सोनवडे येथील हुतात्मा नानक सिंग माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालयाच्या मुख्याध्यापकांनी हे पत्र मांडले आहे. मुख्याध्यापकांनी शाळेतील विद्यार्थ्यांची चिंता अधोरेखित केली आहे ज्यांना मानवी वन्यजीव संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अनेक अडचणींचा सामना करावा लागत आहे.कोल्हापूर विभागाचे उपवनसंरक्षक धैर्यशील पाटील म्हणाले, “जंगलींचे हल्ले कमी करण्यासाठी आम्ही वनक्षेत्रात पाणवठे बांधले आहेत जेणेकरुन वन्य प्राणी जंगलातून पळून जाऊ नयेत आणि मानवी वस्तीत जाऊ नये. तसेच वीज विभागाच्या समन्वयाने आम्ही दिवसा वीज पुरवठा सुनिश्चित केला आहे, पूर्वी शेतकरी शेतात जाण्यासाठी रात्रीच्या वेळी शेतात जात असत. हल्ला“ते म्हणाले, “आम्ही आरोग्य, राज्य परिवहन आणि शिक्षण विभागाच्या प्रमुखांसोबत समन्वय बैठक बोलवू, जसे की विद्यार्थ्यांसाठी सुरक्षित वाहतूक, उच्च न्यायालयाकडून मागितलेल्या प्रगत जीवन समर्थन प्रणाली रुग्णवाहिका प्रदान करणे यासारख्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी.”पाटील म्हणाले की, वन विभागाकडे 1926 टोल फ्री हेल्पलाइन आहे, जी एकदा डायल केली की कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीला सामोरे जाण्यासाठी प्रतिसाद पथक तैनात केले जाते.
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
