पुणे: वाढत्या कमाल तापमानामुळे महाराष्ट्रात 1 मार्च ते 13 एप्रिल दरम्यान उष्माघाताची 15 प्रकरणे समोर आली असून, डॉक्टर आणि रहिवासी चिंतेत आहेत.राज्याच्या आरोग्य विभागाच्या आकडेवारीनुसार रत्नागिरी जिल्ह्यात सर्वाधिक सहा, पालघरमध्ये दोन आणि पुणे, गडचिरोली, जळगाव, जालना, नंदुरबार, नाशिक आणि रायगडमध्ये प्रत्येकी एक प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत. राज्यात आतापर्यंत उष्माघाताने मृत्यू झाल्याची पुष्टी झालेली नाही. तथापि, त्याच कालावधीत 89 हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी मृत्यू नोंदवले गेले.2025 मध्ये, राज्यात एप्रिलच्या पहिल्या 10 दिवसांत उष्माघाताच्या 34 रुग्णांची नोंद झाली होती.या वर्षी आकडेवारीने कमी मृत्यू आणि पुष्टी झालेल्या प्रकरणांची संख्या दर्शविली असली तरी, रेकॉर्डवरील 2.7 लाख रुग्णांनी सर्व जिल्ह्यांमध्ये उष्णतेशी संबंधित लक्षणे आणि गुंतागुंतांवर उपचार घेतले आहेत. सर्वाधिक बाधित रुग्णांची संख्या मुंबईतील 49,000, त्यानंतर ठाण्यात 40,000, नागपूर 23,000 आणि पुण्यात 21,000 हून अधिक आहेत.राज्य आरोग्य सेवेचे सहसंचालक डॉ. संदीप सांगळे म्हणाले, “प्रत्येक प्राथमिक आरोग्य केंद्रात शीतगृह असून औषधांचा साठा आहे याची खात्री करण्याच्या सूचना आम्ही सर्व जिल्हा आरोग्य अधिकाऱ्यांना दिल्या आहेत. उष्माघाताची लक्षणे आढळणाऱ्या रुग्णाचे निदान आणि वैद्यकीय व्यवस्थापनासाठी सर्व वैद्यकीय अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देण्यात आले आहे.”विविध जिल्ह्यांमध्ये तापमान ४० अंश सेल्सिअसच्या पुढे जाईल आणि येत्या काही दिवसांत हीच परिस्थिती राहण्याची शक्यता आहे, असे भारतीय हवामान खात्याने म्हटले आहे.सल्लागार इंटरव्हेंशनल कार्डिओलॉजिस्ट, कार्डिओलॉजी विभागाचे प्रमुख, नोबल हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर डॉ. सुजित सावदतकर म्हणाले, “अति उष्मा केवळ अस्वस्थता नाही, तर ती एक शारीरिक ताण चाचणी आहे. अलीकडे, मी 52 वर्षीय मधुमेह हायपरटेन्सिव्ह फील्ड पर्यवेक्षकावर उपचार केले, ज्यांना डिहायड्रेशन-प्रेरित सूर्यप्रकाशातील हायपोटेन्शन आणि एक्स्ट्राक्ट्रॉनिक हायपोटेन्शन नंतर विकसित केले गेले. त्याच्या ईसीजीने नक्कल केलेल्या कार्डियाक इस्केमियामध्ये बदल होतो.“ज्युपिटर हॉस्पिटलमधील एंडोक्राइनोलॉजीच्या सल्लागार डॉ स्वाती गोरे म्हणाल्या, “अत्यंत उष्णतेमुळे मधुमेह असलेल्या लोकांवर अनेक प्रकारे परिणाम होऊ शकतो. उच्च तापमानामुळे निर्जलीकरण होऊ शकते आणि यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी वाढू शकते, थकवा, चक्कर येणे किंवा थकवा येण्याचा धोका वाढू शकतो. उष्णतेमुळे शरीरात इन्सुलिन कसे कार्य करते हे देखील बदलू शकते. हे इंसुलिन किंवा उच्च पातळीचे इंसुलिनचे प्रमाण वाढवू शकते. तापमान मधुमेह असलेल्या लोकांनी भरपूर पाणी प्यावे, त्यांच्या रक्तातील साखर अधिक वेळा तपासावी, इन्सुलिन आणि चाचणीचा पुरवठा थंड ठिकाणी ठेवावा, उष्णतेच्या वेळी थेट सूर्यप्रकाश टाळावा आणि त्यांना अस्वस्थ वाटत असल्यास वैद्यकीय सल्ला घ्यावा.“सूर्या मदर अँड चाइल्ड सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलमधील अंतर्गत औषधांचे सल्लागार डॉ अभिषेक मेहेंदळे म्हणाले की, दुपारच्या उच्चांकातील एक्सपोजर टाळणे, नियमित हायड्रेशन, हलके कपडे घालणे, विश्रांती घेणे आणि गोंधळ, मूर्च्छा किंवा लघवी कमी होणे यासाठी तातडीची काळजी घेणे यासारख्या मूलभूत खबरदारी घेतल्यास अति उष्णतेमध्ये सुरक्षित राहण्यास मदत होते.मेहेंदळे म्हणाले, “प्रतिबंधात्मक काळजी सक्रिय असणे आवश्यक आहे आणि त्यात कठोर हायड्रेशन, इलेक्ट्रोलाइट शिल्लक, औषधांच्या वेळेचे पुनरावलोकन, उच्च उष्णतेचे तास टाळणे आणि चक्कर येणे किंवा लघवी कमी होणे यासारखी लक्षणे लवकर ओळखणे समाविष्ट आहे. उष्णतेपासून संरक्षण ही आता क्लिनिकल प्राधान्य आहे आणि हंगामी सल्ला नाही. उष्णतेमुळे डिहायड्रेशन आणि हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो आणि हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. मधुमेह, हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग किंवा किडनी आजार असलेल्या लोकांमध्ये उष्माघात.“
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
