पुणे: महाराष्ट्राच्या काही भागांमध्ये ४२-४७ अंश सेल्सिअस तापमान असलेल्या अति उष्णतेमुळे शेतातील भाजीपाला पिके जळू लागली आहेत, शेतकरी आणि उत्पादक गटांनी उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात नुकसान होण्याची आणि भावात वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली आहे.अमरावती आणि अकोला यांसारख्या जिल्ह्यांतील अहवालांवरून असे दिसून आले आहे की उभी भाजीपाला पिके दीर्घकाळ उष्णतेचा ताण सहन करू शकत नाहीत, ज्यामुळे कोमेजणे, खराब वाढ आणि पिकांचे नुकसान होते.ऑल इंडिया व्हेजिटेबल ग्रोअर्स असोसिएशनचे अध्यक्ष श्रीराम गाढवे म्हणाले की, बहुतांश भाजीपाला भाजीपाला केवळ ३८-४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत टिकून राहण्याची क्षमता असते. ते म्हणाले, “त्यापलीकडे, त्यांचे शरीरशास्त्र बदलते – पर्णसंभाराचा विकास थांबतो आणि झाडे योग्य प्रकारे वाढू शकत नाहीत. सध्याच्या ४६-४७ अंश सेल्सिअसच्या उष्णतेमध्ये पिके जगत नाहीत.”तीव्र उष्णतेचा फटका भाजीपाल्यांवर दिसून येत असून, टोमॅटोला सर्वाधिक फटका बसला आहे. “बहुतेक भाजीपाला पिकांची स्थिती अत्यंत वाईट आहे. उत्पादनावर गंभीर परिणाम होईल आणि किंमती वाढू शकतात,” गाढवे म्हणाले, काही प्रकरणांमध्ये नुकसान 50% ते 100% दरम्यान असू शकते.जमिनीवर असलेल्या शेतकऱ्यांनीही असेच नुकसान झाल्याचे सांगितले. पुण्याजवळील नारायणगावमध्ये, शेतकऱ्यांनी सांगितले की, प्रदीर्घ उष्णतेचा गेल्या तीन ते चार आठवड्यांपासून भाजीपाला लागवडीवर गंभीर परिणाम झाला आहे.सुमारे 300 शेतकऱ्यांसोबत काम करणाऱ्या नारायणगाव येथील शेतकरी उत्पादक कंपनीचे प्रमुख दत्ता थोरात म्हणाले की, पिके वाढण्यास धडपडत आहेत, अनेक शेतात सुकत आहेत किंवा कुजत आहेत. “टोमॅटो आणि कांद्यासह बऱ्याच भाज्या तणावाखाली आहेत, ज्यामुळे उत्पादनात लक्षणीय घट झाली आहे. त्याच्या नेटवर्कमधील उत्पादक सुमारे 30-40% नुकसान नोंदवत आहेत, उष्णतेचा पीक वाढ आणि बाजारातील आवक या दोन्हीवर परिणाम होत आहे,” तो म्हणाला.“तापमान 40 डिग्री सेल्सिअसच्या पुढे गेले आहे आणि 46 डिग्री सेल्सिअसपर्यंत पोहोचत आहे. सध्या शेतीमध्ये खूप संकट आहे. भाजीपाला पिकांची वाढ नीट होत नाही. त्यांची वाढ खुंटली आहे. ती सुकत आहेत आणि शेतातही सडत आहेत. आमच्या उत्पादक कंपनीतील जवळपास सर्वच शेतकरी नुकसान नोंदवत आहेत. सुमारे 4-0% पर्यंत उत्पादन झाले आहे. कांदा आणि इतर भाज्यांना याचा फटका बसला आहे,” थोरात पुढे म्हणाले.नाशिकमधील शेतकऱ्यांनी सांगितले की, उच्च तापमानाचा परिणाम फुलांच्या आणि फळांच्या निर्मितीवर, विशेषतः उष्णतेला संवेदनशील असलेल्या पिकांच्या उत्पादनावर थेट परिणाम होत आहे. उत्तर महाराष्ट्र जिल्ह्यातील भाजीपाला उत्पादक संजय पवार म्हणाले, “कडी आणि इतर भाजीपाला यांचा सर्वाधिक फटका बसतो. उच्च तापमानामुळे फुले गळतात, फळांचा विकास थांबतो. मिरची आणि सिमला मिरचीसह अनेक भाज्यांमध्ये तणावाची लक्षणे दिसतात. परिणामी उत्पादकता कमी होते.”ते म्हणाले, “कडूपिकासाठी, तापमान ४२ अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेल्यावर फुले गळायला लागतात. एकदा असे झाले की फुलांचे फळात रूपांतर होत नाही. परिणामी उत्पन्न कमी होते. मी उत्पादनात 30-40% घट पाहिली आहे. बाटली, कडबा यासारख्या अनेक रांगड्या भाज्यांमध्ये हे घडत आहे. मिरची आणि सिमला मिरची यांसारख्या पिकांचीही अशीच स्थिती आहे.”कृषी हवामान शास्त्रज्ञांनी सांगितले की, सध्याची उष्णता सामान्यपेक्षा जास्त आहे आणि त्यामुळे पिकांवर पाण्याचा ताण वाढत आहे. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाचे कृषी-हवामानशास्त्रज्ञ कैलास डाखोरे म्हणाले, “विदर्भ, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्र यांसारख्या प्रदेशात ४३ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त तापमानामुळे बाष्पीभवनाच्या दरात झपाट्याने वाढ झाली आहे, ज्यामुळे सिंचनाची गरज वाढली आहे. भाजीपाला पिके आणि फळबागा दोन्ही तणावाखाली आहेत, फळांची गळती आणि काळजीपूर्वक व्यवस्थापन न केल्यास उत्पन्न कमी यासारख्या जोखमी आहेत.“ते म्हणाले, “पाण्याची गरज वाढली आहे आणि सिंचन वारंवारता वाढवणे आवश्यक आहे. डाळिंब आणि लिंबूवर्गीय पिकांना फळ गळती रोखण्यासाठी काळजीपूर्वक व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. केळीमध्ये, 40 डिग्री सेल्सियसपेक्षा जास्त तापमानात दीर्घकाळ राहिल्यास कोरडेपणा येतो. भाजीपाला देखील अधिक पाण्याची आवश्यकता असते. ज्या शेतकऱ्यांना सिंचनाची सोय आहे ते व्यवस्थापन करतात. इतर काही उपायांवर उपाय करणे अपेक्षित आहे. पुढील काही दिवस ढगांच्या आच्छादनामुळे, परंतु काही भागात उष्णतेची लाट कायम राहू शकते.“
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
