पुणे : पर्वत नुसती पार्श्वभूमी बनत नाहीत तर श्योक नाटकाचे साक्षीदार बनतात. नद्या काय सीमा पुसतात ते लक्षात ठेवतात आणि रेडिओ गाणी लोक कधीही करू शकत नाहीत त्यापेक्षा जास्त दूर जातात.श्रीराम लागू नॅशनल थिएटर फेस्टिव्हलचा एक भाग म्हणून हे नाटक ३० मे रोजी सायंकाळी ५ वाजता श्रीराम लागू रंग आकाश येथे रंगणार आहे. सण, लडाखमधील मोकळ्या पर्वतीय जागा आणि संपूर्ण भारतातील अंतरंग थिएटर सर्किटमधून प्रवास केल्यानंतर ते पुण्यात पोहोचते. मूळचे धुळ्याचे असलेले मुंबईस्थित भूषण पाटील यांनी या निर्मितीचे दिग्दर्शन केले असून गेल्या दोन वर्षांत 15 शो पूर्ण केले आहेत.पाटील यांनी नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामाच्या त्यांच्या काळात विद्यार्थ्यांच्या सहलीचा शोध लावला, तेथून ते 2023 मध्ये पदवीधर झाले. “माझा एक बॅचमेट, त्सेरिंग ल्हामो, जो नाटकात काम करतो, तो लडाखचा आहे जिथे आम्ही शैक्षणिक सहलीसाठी गेलो होतो. आम्ही तुर्तुकच्या अनेक कथा पाहिल्या, त्याआधी मी पाकिस्तानच्या खेडेगावात गेल्या काही महिन्यांपूर्वी नियंत्रण ठेवला होता. हे पर्वत, नद्या, जमाती आणि लोकांबद्दल वैयक्तिक आकर्षण होते,” तो म्हणाला.1971 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर पतीपासून विभक्त झालेल्या हसीना या महिलेचे हे नाटक एका रात्रीत सीमारेषा पुन्हा काढून टाकते – त्यांचे अर्धे जग भारतात आणि दुसरे पाकिस्तानमध्ये सोडले. नाटकाच्या केंद्रस्थानी तळमळ, निराशा आणि वियोग आहे. जुन्या रेडिओ सिग्नलमधून परतत असलेल्या पतीचा आवाज. दोन देशांच्या मध्ये उभी असलेली नदी. आराधना आणि कटी पतंग या चित्रपटांमधील गाणी अशा जीवनाची आठवण करून देतात जी आता एकत्र जगू शकत नाही.मौखिक इतिहास आणि श्योक नदीच्या भूगोलाभोवती पाटील यांनी हे नाटक स्वतः लिहिले. श्योक हे हिमनदीतून लडाख, तुर्तुक मार्गे पाकिस्तानात वाहणाऱ्या नदीचे नाव आहे. युद्धानंतर अर्धी नदी भारतात आणि अर्धी पाकिस्तानात राहिली. तेथे मानवाला परवानगी नाही. श्योकचा शाब्दिक अर्थ ‘मृत्यूची नदी’ असा आहे. ती खोल, वक्र आणि धोकादायक आहे. त्यात अनेक लोक मरण पावले आहेत.उत्पादन त्याचे स्टेजिंग सोपे आणि पोर्टेबल ठेवते. “सेट एका पिशवीत बसतो. लद्दाखी कलाकाराचे एक पेंटिंग, विरळ प्रकाश आणि अभिनेत्याचे शरीर बहुतेक काम करते. थिएटरमध्ये, कोणताही कार्यक्रम कधीच सारखा नसतो. प्रेक्षक बदलतात, जागा बदलतात. भारतात, दोन जागा एकसारख्या नसतात, म्हणून आम्ही प्रकाश ठेवतो आणि जुळवून घेतो,” पाटील पुढे म्हणाले: “भारी सेटमुळे तुम्हाला एक मिनीमाल प्रवास थांबवायचा आहे.“लद्दाखी आणि बाल्टीच्या संक्षिप्त भागांसह मोठ्या प्रमाणात हिंदीमध्ये सादर केलेले हे नाटक प्रदेशातील लोक कसे बोलतात हे प्रतिबिंबित करण्यासाठी नैसर्गिकरित्या भाषा वापरतात. “लडाखी आणि बाल्टी विभाग फक्त दोन किंवा तीन मिनिटांसाठी आहेत. बहुतेक नाटक हिंदीत आहे, परंतु आम्ही तिथले लोक कसे बोलतात याची लय आणि पोत ठेवला,” तो म्हणाला.70 मिनिटांचा सोलो परफॉर्मन्स मध्यांतराशिवाय उलगडतो, स्मृती, तळमळ आणि युद्धामुळे मागे राहिलेले भावनिक नुकसान यावर लक्ष केंद्रित करते.
✍🏻मुख्य संपादक – सुभाष कदम
